ИКЭБАНА – ЦЭЦЭГ АМИЛУУЛАХ УРЛАГ

Япон соёл, урлаг нь цэцэг, ургамалтай нягт холбоотой. Сакура цэцэг дэлгэрэх цагаар модны сүүдэрт сууж хавар цагийн байгаль, цэцгийн үзэмжийг бахдан найз нөхөдтэйгөө баясан цэнгэнэ. Байгалиас нь тастаж авчирсан цэцгийг үзэмжит байдлаар засч янз бүрийн хэлбэртэй цэцгийн саванд хатгаж урлагийн бүтээл болгодог Икэбана хэмээх урлаг байна.Цай уух ёслолын үед гэрийн хойморт улирлын шинжийг илтгэх цэцгийг тавьсан байдаг. Япон үндэсний дуу шүлэгт улирал илтгэсэн цэцгийн нэрс ордог. Мөн Японы муж бүхэн өөрийн билэг тэмдэг цэцэгтэй. Язгууртан гэр бүлийн тамга сүлдэд олон янзын цэцэг дүрслэгддэг. Японы эзэн хааны сүүлд удвал цэцэг. Цэцэгний нэр мэдэхгүй, танихгуй, цэцэг сонирходоггүй япон хүн бараг үгүй. Икэбана нь бусад уламжлалт урлаг япончуудын өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг нь болон хөгжиж иржээ. Цэцгэн урлагыг гүйцэтгэхийн тулд түүний материал, сав, мөчир, дэлбээ нэг бүрийн байршил, мөчирнүүд нь савандаа, мөн орчин тойрныхоо зүйлстэй хэрхэн зохицож байгааг дээд зэргээр анхааран донжийг нь тааруулдагаараа цэвэр чимэглэх урлагаас ялгаатай.

Икэбанагийн эхлэлийг Японд Буддын шашны хамт нэвтэрсэн Бурхан Буддад цэцэг өргөх ёсноос үүдэлтэй гэх нь элбэг. Мөн онгон сүнсийг урин залах орон байр хэмээн мөнх ногоон мод тарьж чимэглэдэг байсан Японы эртний уламжлалаас бий болсон гэх тайлбар ч бий. Энэ хоёрын аль нь ч байдаг байлаа гэсэн өнөөг хүртэл Икэбана дамжин өвлөгдөж, хагжиж ирсний цаана өвс ургамалд хандах Японы өвөрмөц сэтгэхүй байдаг нь мадаггүй.
Икэбанагийн талаар ном, эх сурвалжид тодорхой бичигдэх болсон нь Муромачигийн үе /14 дүгээр зууны сүүлээс 15 дугаар зууны дунд үе/-ээс эхтэй. Энэ үед Шоин зүкүри /зочны өрөөг тусгайлан гоёмсог сайхнаар барьдаг/ барилгын хэв маяг, япон цэцэрлэг, Рэнга буюу харилцаа шүлэг, Но жүжиг, цайны ёсон зэрэг Японы өвөрмөц соёл, урлаг бий болсон. Соёл, урлагийн салбарт язгууртан гэр бүл манлайлдаг байсан бол энэ үеэс цэргийн эрхтнүүд хошуучлах болсон. Мөн тэрхүү соёл урлагийг гардан хэрэгжүүлэгчийн олонх нь цэргийн хамжлага иргэд гэгдэх хүмүүс байв. Тэд Шоогүн болон Даймёо хэмээх цэргийн жанжин, эрхтэн нарт үйлчлэхийн хамт шинэ урлаг, арга барилыг үүсгэсэн. Түүний дунд цэцгээр тун сайн урладаг хүмүүс ч байсан ба тэд Татэбана буюу цэцгийн савын голд өндөр мөчир босгодог хэв маягийг бий болгосон. Түүнчлэн Киото хотод дахь Роккакүдоо /Зургаан талт сүм/-гтйн хувраг, Икэнобоо урсгалыг үүсгэн байгуулагч Сэнкэй нарын алдартай цэцэг амилуулагчид төрөн гарч татэбана нь цэргийн эрхтний нийгмээс язгууртны нийгэмд нэвтрэн оржээ.
16 дугаар зууны сүүл үеийн Азүчи Момоямагийн үед цайны ёсон нь Сэнно Зикюүгийн гараар хөгжлийн оргил үедээ хүрсэн ба цэргийн эрхтнүүдийн дунд ихэд тархаж эндээс Чабана буюу цайны цэцэг бий болсон. Цайны ёсны зарчмаар “Эх байгальдаа байх мэт цэцэг” хэмээн Сэнно Рикюүгийн тайлбарлаж байсанчлан чабана нь гоёл чимэглэлийн шинж чанартай татэбанатай эрс тэс ба товч тодорхой илэрхийлэлтэй, бэлгэ тэмдгийн шинж чанарыг тод томруун агуулсан хэв маяг гэдгээрээ хойчийн икэбанад томоохон нөлөө үзүүлсэн.

Икэбана нь Момоягийн үеэс Эдогийн эхнэ үед ихэд түгээмэл болсон. Икэбоно Сэн-Эй, анхдугаар ба хоёрдугаар Сэнкоо нарын хэлбэр талаас нь бий болгосон татэбана тухайн үеийн гол хүмүүс болох худалдаачин иргэдийн дунд түгэн дэлгэрсэн юм. Мөн хэвлэлийн технологи хөгжихийн хамт икэбанагийн тухай бичсэн олон олон ном, материал гарсан нь икэбана жирийн ардын дунд тархахад түлхэц өгчээ.

Оргил үедээ хүрсэн татэбана нь шинийг бий болгох хүчин чадлаа алдаж нарийн төвөгтэй ганган хээнцэр зүйлийн үнэ цэнэ буурахтай зэрэгцэн 18 дугаар зууны дунд үед Сэйка хэмээх хэв маяг гарч ирэв. Сэйка нь икэбанагийн гурвалжин хүрээг “тэнгэр, газар, хүн” эсвэл “Шин, Гёо, Соо” хэмээн нэрлэж татэбанагаас илүү амилуулахад хялбар хэлбэртэй болгосон нь хүмүүст хүрч олон арван урсгал бий болон энэхүү урсгалыг үе залгамжлан дамжуулах систем бий болж ирсэн.
19 дүгээр зууны сүүлч, Мэйжигийн эхэн үеийн европ соёлжилтын үед икэбана нь хоцрогдсон зүйл хэмээгдэн сулран доройтож эхэлсэн байна. Гэвч хэмжээ нь хэтэрсэн европжуулах бодлогыг эсэргүүцэн Засгийн Газраас икэбанаг сайн эхнэр, ухаант ээжийг хүмүүжүүлэх зорилгоор хичээлийн хөтөлбөрт оруулснаар дахин сэргэн мандах үүдийг нь нээжээ. Үүнээс гадна голдуу эргтэйчууд хийдэг байсан икэбанаг эмэгтэйчууд голлон хийх болсон.

Түүнчлэн Мэйжигийн үед өрнөдийн цэцэг, ургамал тарьж ургуулах болсныг икэбанад хэрэглэсэн Морибанаг Охара Үншин үндэслэн бий болгож, морибана нь икэбанагийн шинэ хэв маяг болон өргөн дэлгэр түгсэн юм. Цаг үеийн том өөрчлөлтийг даган икэбана ч тэр, түүнийг тойрон хүрээлэх орчин ч тэр огцом хурдан өөрчлөгдсөөр байна.

Икэбана нь өргөн мэдлэг, маш нарийн мэдрэмж шаарддагаас гадна амьдралын учир утгыг мэдрүүлж, байгалийн гоо сайхныг таашаах сэтгэгдэл төрүүлдэг юм.